یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۶:۱۷

یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۶:۱۷

پوزیویتیسم، فلسفه علمی یا فلسفه علم؟

خیلی از پیروان این مکتب نه تنها فیلسوف بلکه فیزیکدان و ریاضیدان نیز بودند و تمایل به علوم طبیعی داشتند و میگفتند که در روش تحقیق باید میان ارزش و فاکت و داده ها فرق گذاشت. فیلسوف در باره جهانی کلان و جامع حرف میزند و دانشمند در باره جهانی خرد و منفرد و مجزا. پوزیویتیست ها سخت مخالف افکار مذهبی و متافیزیک بودند و شناخت را بر اساس واقعیت و اصول ،دنبال می نمودند.


پایه گذار مکتب پوزیویتیسم یا مثبت گرایی، آگوست کنت فرانسوی است. چپ ها در این مورد مینویسند، کلمه ای است لاتین، جریانی شدیدا ایده آلیستی و ذهنی، آگنوستیکی و لا ادری در فلسفه و جامعه شناسی بورژوایی قرن ۱۹ و ۲۰ که مدعی یک جهانبینی علمی ضد متافیزیک و ضد خیالپردازی است. با این وجود انکار میکند که ماهیت اشیاء قابل شناخت است. 
گرچه آن فقط روی مثبت و مفید ها تاکید دارد ولی درکی شکاک و آگنوستیکی از اشیاء دارد. از جمله خصوصیات مکتب پوزیویتیسم، تقسیم فلسفه به شاخه های مختلف علوم و ادعای اینکه موضوع اصلی رشته فلسفه، مسائل ظاهری و صوری اشیاء هستند. جهان خارج و عینی اشیاء بعنوان تنها منبع شناخت قابل قابل دسترسی نیست.

پیشگامان مکتب مثبت گرای پوزیویتیسم عبارتند از برکلی، هیوم، و کانت. این مکتب تاکنون وارد ۳ دوره شده است:
اول اینکه پوزیویتیسم کلاسیک یا قدیمی، به رهبری کنت، اسپنسر، و جان استوارت میل.
دوم اینکه پوزیویتیسم میانه یا امپریکریتیسم یا ماخیسم. لنین در کتاب ” ماتریالیسم و امپریکریتیسم ” در سال ۱۹۰۹ میلادی، بطور نابود کننده ای به نقد این مکتب پرداخت. نماینده گانش عبارتند از ماخ، آفناریوس، پوتسولد، و بوگدانف.
سوم نئوپوزیویتیسم با نمایندگی متفکرانی مانند شلیک، ویتگنشتاین، کارناپ، کرافت، راسل، پوپر، و موریس.

نئوپوزیویتیسم در محفل فلسفی شهر وین شکوفا شد. طبق تئوری این جریان فکری، فلسفه یعنی تجزیه و تحلیل زبان علوم. چون آن غالب موضوعات فلسفه و جهانبینی را کنار میگذارد، این سوء تفاهم را پیش می آورد که فلسفه، رشته ای خنثی و بی طرف است. آن چون یک ایده آلیسم ذهنی است، خصوصیات انعکاس واقعیات را انکار میکند، و بیش از همه ضد فلسفه مارکسیسم – لنینیسم تنظیم شده است. گرچه نمایندگان جدید آن تمایلات آته ایستی دارند، ولی تفسیر غلطی فلسفی از جهان دارند. این جریان میان دانشمندان لیبرال و بورژوایی طرفداران بیشماری دارد. چپها تاکید میکنند که نئوپوزیویتیسم یک جریان خرد گریز عرفانی مرحله پایانی دوره بورژوازی را نشان میدهد. نوع دیگری از پوزیویتیسم که خصوصیات امپریستی و تجربی دارد خواهان ادامه عصر روشنگری است.

پوزیویتیسم استانداردهایی را برای عینی گرایی علوم فرموله کرده که تفکر فلسفی باید پایبند به آنان باشد و در بعضی از کشورها مانند آلمان، پوزیویتیسم رونقی نیافت چون آن در واقعیت پرستی و خوشبینی به پیشرفت و ترقی، اغراق می نمود. پوزیویتیسم در قرن ۱۹ روی پرچم اش شرح و توصیف واقعیات را عمده نمود. در قرن ۲۰ ولی فلسفه فنومنولوگی این وظیفه را بعهده گرفت. نئوپوزیویتیسم محفل وین از طریق جریانات تجزیه و تحلیل فلسفه زبان، در حال حاضر در غرب بزندگی خود ادامه میدهد.

اگر در فرانسه پوزیویتیسم با آگوست کنت شروع شد، در انگلیس نماینده مهم آن استوارت میل بود و پایان آن در کشورهای آلمانی زبان با ارنست ماخ، ریچارد آوناریوس بود. در این محفل داروین و اسپنسر را هم پذیرفتند چون آنان در نیمه دوم قرن ۱۹ روی این مکتب تاثیر گذاشتند، مخصوصا قبول داروین در تاریخ فلسفه قرن ۱۹. افکار فلسفی ایندوره از طریق بیولوگی بعنوان علم پیشرو و رهبر، تحت تاثیر قرار گرفت.

از جمله ارثیه پوزیویتیسم این بود که توانست رابطه تنگاتنگی میان فلسفه و علوم دقیقه برقرار کند. به ادعای دیگران پوزیویتیسم فرانسه ادامه عصر روشنگری و کوشش مقاله نویسان دائرت المعارف بود. در فرانسه باکون را پدر امپریسم بشمار می آورند. در نظر متفکران عصر روشنگری، منبع شناخت، واقعیات و اصول مثبت هستند. و علوم تجربی هر گونه متافیزیک ایده آلیستی را انکار میکردند و فقط توجه عینی به مسائل را ضروری میدانستند.

 سنت سیمون که مدتی منشی کنت بود نخستین بار از مفهوم پوزیویتیسم استفاده نمود و منظورش پدیده ای واقعا موجود و مثبت بود. دوم اینکه پوزیویتیسم یعنی مفید. و سوم اینکه پوزیویتیسم یعنی مشخص، واضح و آشکار. از نظر پیروان این مکتب قدرت تصور و خیالپردازی باید زیر نظر و تحت تاثیر واقعیات باشند.

در انگلیس جان استوارت میل راه سنت سیمون و آگوست کنت را در مکتب پوزیویتیسم ادامه داد. گروهی هم رونق این مکتب بعد از جنگ جهانی دوم را عکس العملی علیه فاشیسم میدانند که صداقت غیر احساسی را توصیه میکرد. پوزیویتیسم منطقی خواهان ادامه روشنگری و تبعید اخلاق از فلسفه بود.

خیلی از پیروان این مکتب نه تنها فیلسوف بلکه فیزیکدان و ریاضیدان نیز بودند و تمایل به علوم طبیعی داشتند و میگفتند که در روش تحقیق باید میان ارزش و فاکت و داده ها فرق گذاشت. فیلسوف در باره جهانی کلان و جامع حرف میزند و دانشمند در باره جهانی خرد و منفرد و مجزا. پوزیویتیست ها سخت مخالف افکار مذهبی و متافیزیک بودند و شناخت را بر اساس واقعیت و اصول ،دنبال می نمودند.

یک بحث و جدل پوزیویتیستی در سال ۱۹۶۲ با سخنرانی کارل پوپر با عنوان ” منطق علوم اجتماعی ” میان نمایندگان تئوری انتقادی و طرفداران عقلگرایی انتقادی آغاز شد که با عکس العمل آدرنو نیز روبرو شد. پوپر میگفت چون عقل انسان مبرا از اشتباه نیست، خلاف نظر خوشبین ها، شناخت مطلق غیرممکن است.

غیر از آنچه در بالا گفته شد، پوزیویتیسم ادعای متد علمی دارد. آنها مثبت بودن را برنامه فلسفه میدانند و میگویند که علم دارای عناصر یقین و دقت است.

نصرت شاد
تماس:

Nushad@web.de  

تاریخ انتشار : ۱۳ مرداد, ۱۳۹۳ ۱۱:۱۹ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

انتخابات! کدام انتخابات؟

با عنایت به این وضع و شرایط عملا موجود آنچه در ایران برگزار میشود فاقد حداقل شرایط برای شناخته شدن بعنوان یک انتخابات است. با تمام محدودیت ها و کنترل های نظام امنیتی و سیاسی انتخابی در کار نیست و دقیقا با استعاره از آقای خمینی « در این رژیم آزادی های فردی پایمال و انتخابات واقعی و مطبوعات و احزاب از میان برده شده اند.

مطالعه »
یادداشت

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

مطالعه »
آخرین مطالب

میزان مشارکت در نمایش انتخابات جمهوری اسلامی، به کم‌ترین حد از زمان وقوع انقلاب رسید!

مسلماً انتخابات در حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، کم‌ترین تاثیری بر زندگی روزانه مردم ندارد و همواره نیز پرسروصداترین اتفاق در کشور است که چندین ماه فضای رسانه‌ای و حتی خیابانی ایران را تسخیر می‌کند و هر چه جلوتر آمده‌ایم، این تاثیر کم‌تر و آن سر و صدا اعتراضی مردم بیش‌تر شده است.

عشق گفت بنویس، من نوشتم

وقتی که به تو فکر می کنم، لبخندت باران می شود;
نگاهت زلال و زلال، و من چه بی پروا، می چینم آن لبخند را.

انتخابات ریاست‌‌جمهوری در آسیا و اقیانوسیه

طبق برآورهای آماری، بیش از یک‌سوم ساکنین کره زمین طی سال جاری میلادی به پای صندوق‌های رای رفته و مقام یا ارگان اولیه حاکمیت سایسی کشور خویش را انتخاب خواهند کرد. تب انتخابات تمامی کره زمین را فراگرفته و حتی کشورهایی که در آن‌ها انتخاب امسال برگزار نمی‌شوند، به صورت غیر مستقیم و به شدت تحت تاثیر انتخابات در کشورهای هم‌جوار یا دیگر کشورها قرار خواهند گرفت.

شیوۀ تولید سرمایه‌داری: گشایش‌ها، فاجعه‌ها، تنگناها و بن‌بست‌ها!

سرمایه‌داری برای زنده مانی و حل بحران‌های بزرگ اقتصادی و اجتماعی پیش روی جامعه انسانی، نیازمند بازنگری همه جانبه در رویکردها و سازو کارهای پیشین خود است…در جهان امروز به گونه‌ای چشمگیر انتقادها از نظام سرمایه‌داری حتی در میان اندیشه‌پردازانِ این نظام بالا می‌گیرد. گفته می‌شود که راهکارهای اقتصادی دیروز پاسخ‌گوی چالش‌ها و دشواری‌های امروز و فردا نیستند. جهانی شدنِ دیروز بیش از بیش جای خود را به شکل‌گیری بلوک های دشمن می‌دهد. تورمِ روزافزون׳ زمینه‌ساز گسترش شکاف میان فقر و ثروت می‌گردد.

یادداشت

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
پيام ها

باید یکی شویم و قلب‌مان را سرود و پرچم‌مان سازیم تا بهاران خجسته به ارمغان به میهن‌مان فراز آید!

کرامت و خسرو دو جوان روشنفکر انسان‌دوست چپ بودند و غم مردم فقرزدهٔ میهن و جهان به دل داشتند. آنان شیفتۀ جنبش فداییان خلق بودند. خسرو گلسرخی در وصیت‌نامه‌اش می‌نویسد: «من یک فدایی خلق ایران هستم و شناسنامه من جز  عشق به مردم چیز دیگری نیست … شما آقایان فاشیست‌ها که فرزندان خلق ایران را بدون هیج مدرکی به قتل‌گاه میفرستید، ایمان داشته باشید که خلق محروم ایران، انتقام خون فرزندان خود را خواهد گرفت». تاثیر ایستادگی جانانه آنان در برابر نظام حاکم و پشتیبانان جهانی آن موجی از شور و ایمان در جنبش فداییان پدید آورد

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

سلب حق اسکان دانشجویان خوابگاهی در دانشگاه علامه طباطبایی

میزان مشارکت در نمایش انتخابات جمهوری اسلامی، به کم‌ترین حد از زمان وقوع انقلاب رسید!

عشق گفت بنویس، من نوشتم

انتخابات ریاست‌‌جمهوری در آسیا و اقیانوسیه

شیوۀ تولید سرمایه‌داری: گشایش‌ها، فاجعه‌ها، تنگناها و بن‌بست‌ها!

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!