پدیده نو ظهور طبقه متوسط فقیر

تا پایان دهه ۸۰، ما هنوز می توانستیم از طبقه متوسط در کشورمان صحبت کنیم، و نقش آفرینی و اثر گذاری های آن را مانند جنبش سبز، در جامعه ببینیم. اما با  اتخاذ تصمیم گیری های ویرانگر از سوی مسئولان جمهوری اسلامی در اداره کشور از همان ابتدای کار عملا مبارزه ایدئولوژیک علیه جامعه ما آغاز گردید، و در صدر آن، مقابله با حضور زنان به بهانه حفظ حجاب، به منصه ظهور رسید. که می توان آن را اولین تعرض دستگاه تصمیم گیری جمهوری اسلامی علیه طبقه متوسط جامعه نام برد. این طبقه در ایران، طی سال های ۱۳۵۴ تا ۱۳۸۰، در بین کشورهای منطقه، در مجموع با درآمد متوسط به بالا تعریف می شد. همچنین، این طبقه، نماینده های فرهنگی، قلمی، هنری، اقتصادی، علمی و فن آوری کشور نیز بودند. در واقع هنوز هم کشور ما از دستاورد های آن ها استفاده می کند، اما به دلایل تاریخی و ایدئولوژیکی مورد کینه و عداوت حکومت قرار گرفتند.

در واقع با ابزار ایدئولوژیک و خشونت سیستماتیک، طبقه متوسط جامعه به سوی اقشار فرودست، پس رانده شد و بنوعی پایان حضور و فعالیت این طبقه و ظهور و شکل گیری پدیده جدیدی را در بطن خود مهیا نمود. شورش های اقشار پایین دست جامعه در دی ماه ۹۶ و آبان ۹۸، که در بیش از صد شهر کشور انجام گرفت، نشانگر تغییر و تحولات طبقاتی بود که سرانجام به رویکرد آشکار طبقه متوسط فقیر انجامید. با پایان گرفتن جنگ ۸ ساله بین ایران و عراق، حضور خزنده نیروهای امنیتی و به طور مشخص سپاه پاسداران در اقتصاد و سیاست و سطوح مختلف مدیریت کشورآغاز گردید، از طرفی با امنیتی کردن سیاست و اقتصاد و محیط های کار و تولید، به همراه برنامه برجسته کردن نقش واردات و تنظیم مناسبات اقتصاد کشور با الگو ها و توصیه های صندوق بین المللی پول به طور مشخص، منجر به بی ثبات سازی اقتصاد کشور و تعطیلی کارخانه ها و بیکاری هزاران نیروی کار کشور شدند. با لغو قرادادهای دراز مدت شاغلین که از ۸۳ درصد به ۱۷ درصد کاهش یافت، حذف بیمه های اجتماعی، لغو لایحه های حمایتی قانون کار از کارگران، استفاده از کارگران کم تجربه و ارزان قیمت در مقابله با کارگران متخصص در شکستن پایه حقوق آن ها، انتقال خدمات عمومی دولتی به بخش خصوصی، حذف سرمایه گذاران، تهدید و تعرض به امنیت حقوقی زحمتکشان، بحران معیشتی عمیقی را در کشور دامن زدند. تغییر و تحول در موقعیت معیشتی کارگران بە معنای ایجاد فاصلە بیشتر میان آنان و طبقە متوسط بود. حضور سپاە در اقتصاد عملا بە معنای لاغرکردن طبقە متوسط نرمال و غیرنظامی و غیرامنیتی جامعە بە نفع طبقە متوسط جدیدی بود کە بیشتر ریشە در بخش امنیتی و نظامی داشت.

اگرچە طبقە متوسط را نمی شود تنها بر اساس موقعیت مادی آن توضیح داد، اما با توجە بە تغییرات ایجاد شدە باید توضیح داد که آیا طبقه متوسط به طور کل حذف شده و بە اقشار پایین تر جامعە نقل مکان کردەاند، یا خیر؟ پاسخ به این امر، به زمان بیشتری نیاز دارد. اما آن چه که از جامعه بحران زده ایران بیرون خواهد زد، نمی تواند از ریشه های اجتماعی آن که همان شورش دی ماه ۹۶ و آبان ۹۸ است، فاصله داشته باشد. ریشه هایی که در قوارە و تاثیرگذاری های طبقه متوسط فقیر به پایین رانده شده، آینده جمهوری اسلامی را رقم خواهد زد.