کنگره حزب چپ آلمان در پوتسدام؛ بازسازی یک حزب

کنگره حزب چپ آلمان در پوتسدام؛ بازسازی یک حزب، جدال بر سر رادیکالیسم و تلاش برای پاسخ به راست افراطی

کنگره سراسری حزب چپ آلمان *، از ۱۹ تا ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶ در پوتسدام برگزار شد؛ کنگره‌ای که بیش از یک نشست تشکیلاتی، نمایش مرحله تازه‌ای در بازسازی سیاسی این حزب پس از سال‌هایی از بحران، ریزش انتخاباتی و انشعاب بود. حزب چپ در این کنگره کوشید تصویر تازه‌ای از خود ارائه دهد: حزبی جوان‌تر، شهری‌تر، رادیکال‌تر در مطالبات اجتماعی، صریح‌تر در مخالفت با راست افراطی و در عین حال درگیر تنش‌های جدی بر سر سیاست خارجی، به‌ویژه مسئله فلسطین و اسرائیل.

زمینه سیاسی کنگره، موفقیت غیرمنتظره حزب در انتخابات فدرال ۲۰۲۵ بود.این حزب که تا چندی پیش از سوی بسیاری از ناظران سیاسی حزبی رو به افول تلقی می‌شد، در انتخابات Bundestag توانست ۸.۸ درصد آرا را به دست آورد؛ نتیجه‌ای که بازگشت آن به صحنه سیاسی آلمان را تثبیت کرد. در همان انتخابات، AfD با ۲۰.۸ درصد به دومین نیروی بزرگ پارلمان تبدیل شد و همین مسئله مقابله با راست افراطی را به یکی از محورهای اصلی کنگره حزب چپ بدل کرد.

در پوتسدام، حزب چپ تلاش کرد این پیام را منتقل کند که پاسخ به رشد راست افراطی نه در پذیرش دستور کار آن، بلکه در بازگشت به سیاست طبقاتی، عدالت اجتماعی، مبارزه با فقر و بحران مسکن است. در متن‌ها و سخنرانی‌های رسمی کنگره، حزب خود را «سدی در برابر کاهش خدمات اجتماعی، چرخش به راست و نظامی‌گری» معرفی کرد. سند محوری کنگره با عنوان «حزب چپ را بسازیم، امید و مقاومت را سازمان دهیم» نیز همین جهت‌گیری را بازتاب می‌داد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این کنگره، تغییر ترکیب اجتماعی و نسلی حزب بود. بر اساس گزارش‌ها، شمار اعضای حزب طی دو سال گذشته تقریباً دو برابر شده و به بیش از ۱۲۰ هزار نفر رسیده است. اعضای تازه، جوان‌تر، زنانه‌تر، غربی‌تر و شهری‌تر از بدنه سنتی حزب‌اند. این تغییر، حزب چپ را از حزبی که زمانی عمدتاً با پایگاه شرقی و میراث آلمان شرقی شناخته می‌شد، به نیرویی با وزن بیشتر در شهرهای بزرگ و میان نسل جوان تبدیل کرده است.

این تحول، هم فرصت است و هم چالش. از یک سو، حزب چپ توانسته در میان جوانان، مستأجران، دانشجویان و بخش‌هایی از طبقه کارگر شهری نفوذ تازه‌ای پیدا کند. از سوی دیگر، وزن گرفتن اعضای جدید، تنش میان گرایش‌های رادیکال‌تر و بخش‌های عمل‌گراتر حزب را افزایش داده است. غیبت چهره‌هایی مانند گرگور گیزی و بودو راملو در کنگره نیز از سوی برخی رسانه‌ها به‌عنوان نشانه‌ای از تغییر توازن درونی حزب تفسیر شد.

در سطح رهبری، کنگره با تغییر مهمی همراه بود. یان فان آکن، که در دوره بحران نقش مهمی در بازسازی روحیه حزب داشت، به دلایل جسمانی از ریاست مشترک کنار رفت. اینس شوِردتنر با حدود ۸۶ درصد آرا بار دیگر به ریاست مشترک حزب انتخاب شد، اما لوئیجی پانتیزانو، جانشین فان آکن، تنها حدود ۵۳ درصد رأی گرفت؛ نتیجه‌ای که نشان داد انتخاب او با تردید و مقاومت بخشی از حزب همراه بوده است.

پانتیزانو پیش از انتخاب، با حملات تند علیه دولت فریدریش مرتس و سیاست‌های CDU بحث‌برانگیز شد. بخشی از حزب، به‌ویژه در شرق آلمان، نگران است که ادبیات بیش از حد تند علیه دموکرات‌مسیحی‌ها، امکان مانور سیاسی در انتخابات ایالتی و ائتلاف‌های احتمالی را محدود کند. این اختلاف نشان می‌دهد که حزب چپ هنوز میان دو ضرورت در نوسان است: از یک سو ساختن یک اپوزیسیون رادیکال اجتماعی، و از سوی دیگر حفظ توان اثرگذاری در سطح ایالتی و پارلمانی.

کنگره همچنین تصمیمی نمادین درباره حقوق نمایندگان گرفت. بر اساس مصوبه حزب، نمایندگان حزب چپ در پارلمان‌های فدرال و اروپایی باید حقوق خود را تا سقف ۵۳۰۰ یورو ناخالص در ماه محدود کنند و مازاد آن را به امور اجتماعی اختصاص دهند. این تصمیم تلاشی بود برای نمایش فاصله‌گذاری اخلاقی و طبقاتی حزب از نخبگان سیاسی رسمی و نزدیک‌تر کردن چهره حزب به زندگی مزدبگیران و مردم عادی.

اما حساس‌ترین بخش کنگره، بحث فلسطین و اسرائیل بود. حزب چپ در نهایت با اکثریت بالا مصوبه‌ای تصویب کرد که جنگ اسرائیل در غزه را «نسل‌کشی» ارزیابی می‌کند. در عین حال، مصوبه بر محکومیت یهودستیزی، نژادپرستی، حق موجودیت اسرائیل و فلسطین، راه‌حل دو دولتی، و ضرورت خلع سلاح حماس و حزب‌الله نیز تأکید داشت. این ترکیب، تلاشی برای یافتن فرمولی مشترک میان گرایش‌های رادیکال حامی فلسطین و نیروهایی بود که نسبت به خطر یهودستیزی در فضای سیاسی آلمان حساس‌اند.

اهمیت این بحث فقط در سیاست خارجی نبود؛ مسئله فلسطین به نمادی از کشمکش هویتی حزب تبدیل شده است. برای نسل
جدید و بخش‌های رادیکال‌تر حزب، موضع صریح علیه جنگ غزه و سیاست‌های دولت اسرائیل بخشی از هویت ضد‌امپریالیستی و حقوق بشری چپ است. برای بخش‌های دیگر، به‌ویژه در زمینه تاریخی آلمان، هرگونه موضع‌گیری درباره اسرائیل باید با حساسیت ویژه نسبت به یهودستیزی همراه باشد. کنگره پوتسدام توانست انفجار این اختلاف را موقتاً مهار کند، اما آن را حل نکرد.

در موضوع اوکراین و نظامی‌گری نیز، حزب چپ بر مخالفت با افزایش بودجه نظامی، مسابقه تسلیحاتی و سیاست‌های جنگ‌محور دولت آلمان تأکید کرد. با این حال، همین حوزه نیز محل اختلاف است: بخشی از چپ آلمان خواهان موضعی صریح‌تر علیه تجاوز روسیه است، در حالی که خط رسمی حزب همچنان بر ضدیت با تسلیح‌گرایی، مخالفت با سودجویی صنایع نظامی و ضرورت راه‌حل دیپلماتیک متمرکز است.

از نظر اجتماعی، کنگره پوتسدام نشان داد که حزب چپ می‌خواهد خود را حول سه محور بازسازی کند: مبارزه با بحران مسکن و اجاره‌بها، دفاع از خدمات عمومی و مقابله با راست افراطی. در شرایطی که دولت مرتس سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر در حوزه مهاجرت، انضباط بودجه‌ای و تقویت نظامی‌گری را دنبال می‌کند، Die Linke می‌کوشد خود را به‌عنوان صدای مخالفت اجتماعی با این مسیر معرفی کند.

ارزیابی سیاسی کنگره نشان می‌دهد که حزب چپ از مرحله بقا عبور کرده، اما هنوز واردمرحله تثبیت نشده است.موفقیت انتخاباتی ۲۰۲۵ و رشد عضویت، فرصت تاریخی تازه‌ای برای حزب فراهم کرده است. اما پرسش اصلی این است که آیا حزب می‌تواند این موج را به سازمان‌دهی پایدار در محل کار، محلات، اتحادیه‌ها و جنبش‌های اجتماعی تبدیل کند یا نه.

کنگره پوتسدام را می‌توان کنگره «اعتماد به نفس همراه با اضطراب» نامید. اعتماد به نفس، زیرا حزبی که تا آستانه حذف پیش رفته بود، اکنون دوباره در سیاست آلمان دیده می‌شود. اضطراب، زیرا همین رشد سریع، شکاف‌های نسلی، جغرافیایی و ایدئولوژیک تازه‌ای را آشکار کرده است.

در مجموع، حزب چپ آلمان در پوتسدام کوشید خود را نه صرفاً به‌عنوان حزب اعتراض، بلکه به‌عنوان نیرویی برای سازمان‌دهی امید اجتماعی معرفی کند. موفقیت این پروژه به توانایی حزب در پیوند زدن مطالبات ملموس مردم، مانند مسکن، دستمزد و خدمات عمومی، با سیاستی ضدراست، ضدنظامی‌گری و بین‌المللی‌گرا بستگی دارد. اگر حزب بتواند از اختلافات داخلی عبور کند و انرژی اعضای تازه را به نیروی اجتماعی پایدار تبدیل کند، ممکن است به یکی از مهم‌ترین بازیگران چپ اروپا بدل شود. اما اگر تنش‌های درونی، به‌ویژه بر سر سیاست خارجی و نسبت با عمل‌گرایی پارلمانی، تشدید شود، خطر بازگشت بحران همچنان پابرجاست.

*- حزب چپ آلمان Die Linke

منابع مورد استفاده برای تهیه این مقاله .

۱. وب‌سایت رسمی حزب چپ آلمان (Die Linke)، اسناد و مصوبات کنگره سراسری پوتسدام، ژوئن ۲۰۲۶.

۲. کمیسر فدرال انتخابات آلمان( Bundeswahlleiter)، نتایج رسمی انتخابات پارلمانی آلمان ۲۰۲۵.

۳. Tagesschau گزارش‌های مربوط به کنگره سراسری حزب چپ آلمان، ژوئن ۲۰۲۶.

۴. ZDFheute گزارش‌ها و تحلیل‌های سیاسی درباره کنگره حزب چپ آلمان و تحولات رهبری حزب، ژوئن ۲۰۲۶.

۵. Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW – Centre for Eastern Studies)، گزارش تحلیلی:
Germany: The New Face of Die Linke، ژوئن ۲۰۲۶.

۶. The Economist، Germany's Left-Wing Die Linke Party Has Won Over the Young، ژوئن
۲۰۲۶.

۷. Jacobin Magazine، گزارش‌ها و تحلیل‌های مرتبط با راهبرد سیاسی و مصوبات کنگره حزب چپ آلمان،
ژوئن

چاپ متن