چرا امریکا نمی‌تواند شهرهای موشکی ایران را نابود کند؟

• «هیچ بمب‌افکنی نمی‌تواند کار زیادی علیه تأسیساتی که بیش از ۷۰ متر زیر زمین دفن شده‌اند انجام دهد.
• مطابق ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا ایران هنوز حدود ۷۰ درصد از پرتابگرها و ۷۰ درصد از ذخیره موشکی خودرا حفظ کرده
• مجتمع موشکی یزد حدود ۵۰۰ متر در دل کوه‌های گرانیتی اطراف امتداد دارد و در تمام مدت جنگ عملیاتی باقی مانده است.

به نقل از فایننشال تایمز

به مدت ۴۰ روز، هواپیماهای آمریکا و اسرائیل کوه‌های اطراف یزد را به شدت بمباران کردند تا یکی از مهم‌ترین پروژه‌های نظامی ایران را از کار بیندازند: یک مجتمع موشکی زیرزمینی که در اعماق سنگ‌های گرانیتی بالای شهر تاریخی و کویری یزد حفر شده است. اما به گفته ساکنان منطقه، موشک‌های ایران همچنان به شلیک ادامه می‌دادند. یکی از ساکنان یزد گفت: «نیروهای آمریکا و اسرائیل مرتباً آن کوه‌ها را بمباران می‌کردند، اما ایران تا آخرین لحظات پیش از برقراری آتش‌بس نیز به پرتاب موشک ادامه داد.»

پایداری و دوام آنچه ایران «شهرهای موشکی» زیرزمینی می‌نامد، اکنون به یکی از مهم‌ترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین موضوعات پس از بمباران‌های آمریکا و اسرائیل در اوایل امسال تبدیل شده است.

در حالی که دونالد ترامپ بر میزان خسارات واردشده به این تأسیسات تأکید می‌کند، از نگاه مقام‌های ایرانی و برخی تحلیلگران خارجی، جنگ نشان داده است که نیروی موشکی جمهوری اسلامی را می‌توان محدود کرد و تحت فشار قرار داد، اما نمی‌توان آن را به طور کامل نابود کرد.

بخش بزرگی از زرادخانه موشکی تهران اکنون بار دیگر آماده است تا در رویارویی بعدی مورد استفاده قرار گیرد.  این موضوع به تهران کمک کرده است که هستهٔ اصلی راهبرد نامتقارن خود در برابر آمریکا و اسرائیل را حفظ کند و به همین دلیل، حتی پس از هفته‌ها بمباران، همچنان با اعتمادبه‌نفس بیشتر، کشتیرانی و زیرساخت‌های انرژی در سراسر خلیج فارس را تهدید می‌کند. در تبادل آتش‌های این هفته با اسرائیل و آمریکا، سپاه پاسداران چندین موج از حملات موشک‌های بالستیک را به راه انداخت.

یک فرد نزدیک به حاکمیت ایران گفت که جنگ ــ و سرنوشت شهرهای موشکی ــ باور رهبران جمهوری اسلامی را به این نتیجه بیش از پیش تقویت کرده است که قدرت نظامی، نه دیپلماسی، همچنان ضامن نهایی امنیت کشور است. او گفت: «بیش از هر زمان دیگری به این نتیجه رسیده‌ایم که راهبرد اعتمادسازی بی‌معناست. تنها قدرت می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند، نه بحث و استدلال در مجامع بین‌المللی درباره حقوق ما. دشمن باید به توانایی‌های ما باور پیدا کند و هرگز نباید دوباره دچار خطای محاسبه شود. ایران عملاً نشان می‌دهد که آماده است از رقبای خود نیز فراتر برود.» او همچنین ادعا کرد که مجتمع موشکی یزد حدود ۵۰۰ متر در دل کوه‌های گرانیتی اطراف امتداد دارد و در تمام مدت جنگ عملیاتی باقی مانده است. به گفتهٔ او، بمباران‌ها ورودی‌های شهرهای موشکی را تخریب کردند، اما این ورودی‌ها نسبتاً سریع دوباره بازگشایی شدند.

ترامپ در سخنرانی خود هنگام آغاز جنگ در ۲۸ فوریه گفت: «ما موشک‌های آنها را نابود خواهیم کرد و صنعت موشکی‌شان را با خاک یکسان خواهیم ساخت. بار دیگر، این صنعت به طور کامل محو خواهد شد.»

شهرک موشکی ایران(تصویر از تریبون زمانه)

اسرائیل نیز در ماه آوریل اعلام کرد که بیشتر پرتابگرهای موشکی ایران «از چرخه عملیات خارج شده‌اند».  اما ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا که در رسانه‌های آمریکایی منتشر شده‌اند، نشان می‌دهند که ایران هنوز حدود ۷۰ درصد از پرتابگرهای متحرک خود و تقریباً ۷۰ درصد از ذخیره موشکی پیش از جنگ را حفظ کرده است.

این گزارش‌ها همچنین حاکی از آن بودند که تهران دسترسی خود را به بسیاری از پایگاه‌های موشکی، پرتابگرها و تأسیسات زیرزمینی، از جمله مواضع واقع در امتداد تنگه هرمز، دوباره برقرار کرده است.

یک دیپلمات ارشد غربی در تهران گفت این برآوردها به طور کلی با ارزیابی‌های او نیز همخوانی دارد.  او گفت: «ما معتقدیم آنها بخش قابل توجهی از زرادخانه و توانایی‌های خود را حفظ کرده‌اند. ورودی برخی تونل‌ها بمباران شد، اما آنها توانستند دوباره راه خود را باز کنند.» گزارش‌های ساکنان محلی نیز ظاهراً این ارزیابی را تأیید می‌کند. یکی از ساکنان استان کرمانشاه گفت: «بارها پیش می‌آمد که تنها چند ساعت پس از یک بمباران، ایران از همان مناطق دوباره موشک شلیک می‌کرد. باورمان نمی‌شد که آن تأسیسات بتوانند چنین حملات شدیدی را تحمل کنند.»

در حالی که حجم موشک‌های شلیک‌شده ایران گاهی کاهش می‌یافت و گاهی افزایش پیدا می‌کرد، ایران بارها نشان داد که قادر است به سرعت به حملات آمریکا و اسرائیل پاسخ متقابل بدهد؛ به‌ویژه با استفاده از زرادخانه موشک‌های کوتاه‌برد خود برای هدف قرار دادن تأسیسات انرژی و دیگر زیرساخت‌ها در کشورهای خلیج فارس.

نیکول گراجفسکی، استاد علوم سیاسی در Sciences Po، گفت شواهد به‌دست‌آمده از جنگ نشان می‌دهد که ایران بسیار سریع‌تر از آنچه بسیاری انتظار داشتند، توانسته دسترسی خود را به بخش‌هایی از شبکه موشکی‌اش بازسازی کند. او گفت: «ما تنها در مراحل پایانی جنگ متوجه این موضوع شدیم، زیرا یک پایگاه خاص بارها هدف حمله قرار می‌گرفت و سپس ایران دوباره از همان‌جا موشک شلیک می‌کرد.» «آنها مقدار قابل توجهی از پایگاه‌ها را حفاری و بازگشایی می‌کردند؛ حتی در حالی که جنگ هنوز ادامه داشت.»  او افزود: «این الگوی تکرارشونده ــ حمله به یک پایگاه و سپس شلیک موشک از همان محل ــ نشان می‌دهد که یا عملیات حفاری و بازگشایی بسیار سریع انجام می‌شده، یا تجهیزات پرتاب به سرعت تعمیر می‌شده‌اند، یا از اهداف و تأسیسات فریبنده (decoys) استفاده شده است.»

او گفت: «سرعت بازگرداندن پایگاه‌های موشکی به وضعیت عملیاتی در بحبوحه جنگ، حتی اگر فقط در حد شلیک چند موشک و عملیاتی کردن مجدد آنها بوده باشد، واقعاً چشمگیر بود.»  او در عین حال اذعان کرد که راهبرد موشکی ایران ضعف‌هایی نیز داشته است، اما معتقد بود عملکرد این نیرو بهتر از آن چیزی بوده که بسیاری انتظار داشتند، به‌ویژه در حمله به اهداف واقع در خلیج فارس.  او گفت: «راهبرد موشکی ایران در اصل یک راهبرد بقا بود.»  «وقتی از منظر بلندمدت و راهبردی به موضوع نگاه می‌کنیم، قابلیت بقا و دوام این نیرو اهمیت اساسی دارد؛ نه فقط جنبه‌های تاکتیکی و عملیاتی کوتاه‌مدت.»

تعداد دقیق مجتمع‌های زیرزمینی موشکی ایران همچنان مشخص نیست. تحلیلگران برآورد می‌کنند که ایران ده‌ها تأسیسات از این نوع را در سراسر کشور اداره می‌کند که بسیاری از آنها در اعماق مناطق کوهستانی ساخته شده‌اند  که در انتخاب محل استقرار این تأسیسات نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است.

دِکر اِوِلِث، تحلیلگر مرکز تحقیقات روابط دریایی Center for Naval Analyses، گفت پایگاه‌هایی که به مرزهای غربی ایران نزدیک‌تر بودند آسیب‌پذیرتر محسوب می‌شدند، زیرا پهپادها می‌توانستند ساعت‌ها بر فراز آنها پرواز کنند و هنگام خروج پرتابگرها از تونل‌ها به آنها حمله کنند.  اما پایگاه‌هایی که در عمق بیشتری از خاک ایران قرار دارند، سرکوب و از کار انداختنشان بسیار دشوارتر است.  او توضیح داد: «مشکل آمریکا و اسرائیل این بوده که برای مهار بسیاری از این پایگاه‌ها، به عملیات مداوم و پیوسته در مقیاس بزرگ نیاز است.»

فرد دیگری که به حکومت جمهوری اسلامی نزدیک توصیف شده، استدلال کرد که عمق بسیاری از این تأسیسات به اندازه‌ای است که آنها را عملاً در برابر بمباران‌های متعارف هوایی مصون می‌کند. او گفت که برخی از این مراکز حتی در طول جنگ مورد استفاده قرار نگرفتند، زیرا تعداد زیادی از تأسیسات دیگر همچنان عملیاتی بودند.  او گفت: «هیچ بمب‌افکنی نمی‌تواند کار زیادی علیه تأسیساتی که بیش از ۷۰ متر زیر زمین دفن شده‌اند انجام دهد. دیدن بمب‌افکن‌های B-52 که چندین بمب سنگرشکن را روی یک محل فرو می‌ریختند، واقعاً هراس‌آور بود. با این حال، تنها چند ساعت بعد، موشک‌ها از همان منطقه شلیک می‌شدند. آنها را نمی‌توان نابود کرد؛ همین و بس!»

ایران تجربه قابل توجهی در حفر تونل دارد؛ تجربه‌ای که طی دهه‌ها ساخت خطوط مترو و تونل‌های طولانی در مناطق کوهستانی به دست آمده است.

اما نیکول گراجفسکی معتقد است که ایران همچنین درس‌های مهمی را از کره شمالی آموخته است؛ به‌ویژه پس از سفر امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده پیشین نیروی موشکی که سال گذشته توسط اسرائیل ترور شد.

*****

The Iranian missile cities the US could not destroy  https://www.ft.com/content/94d9c8d4-c38d-4414-bb47-53e9f1288a21?shareType=nongift

چاپ متن