در سرزمینی که هنوز کتاب را ممنوع میکنند، زبان را به بند میکشند، حقیقت را تحریف میکنند و آزادی بیان را به جرم بدل کردهاند، آنان که در جانب آزادی ایستادهاند از میان نمیروند، در حافظهی مردم، در پایداری کلمه و در هر صدایی که از سانسور و سرکوب جان به در میبرد، زنده میمانند. احمد شاملو از تبار همین پایداری بود؛ از تبار واژگانی که در آتش میبالند و در باد میپراکنند و هرگز خاموش نمیشوند.
بامداد شاعر، یار دیرینهی کانون نویسندگان ایران، آزادی را آرزویی دوردست و زینتی برای کلام نمیدانست؛ آزادی برای او، حق بنیادین و شرطِ ناگزیرِ زیستن انسان بود. از اینرو در سراسر زندگی، سر بر آستان هیچ قدرتی نسود و قلماش را به فرمان هیچ سلطهای نسپرد؛ نه در برابر استبداد سلطنت سر فرود آورد و نه در برابر استبداد جمهوری اسلامی گردن نهاد و تا پایان عمر خویش، در جانب آزادی بیقیدوشرطِ اندیشه و بیان ایستاد. شعرش زبان خاموشان بود، پناه فرودستان و انکار تمام خودکامگان.
امروز پس از گذشت بیست و شش سال از خاموشی او، هنوز احکام بیرویهی زندان پابرجاست و سرکوب صداهای مستقل ادامه دارد؛ سانسور همچنان بر اندیشه حکم میراند و نویسندگان، شاعران، روزنامهنگاران، هنرمندان، معلمان، دانشگاهیان، کنشگران اجتماعی و آزادیخواهان به جرم اندیشیدن، نوشتن و گفتن زیر فشار، تهدید، محرومیت، زندان، تبعید و اعدام قرار دارند. همزمان جنگ، فقر، گرانی، فروپاشی معیشت و تبعیض، زندگی میلیونها انسان را به حاشیه رانده و کرامت انسانی را هر روز بیش از پیش زیر فشار برده است. قطع دسترسی آزادانه به اینترنت و گسترش تاریکیِ بیخبری نیز به ابزارهایی برای تشدید کنترل و سرکوب بدل شدهاند. آنچه امروز بر مردم میگذرد، نه صرفاً پیامد جنگ که نتیجهی استمرار سیاستهای حاکمیتی است که آزادی را برنمیتابد.
کانون نویسندگان ایران از نخستین روز تأسیس خود بر اصلی پای فشرده است که امروز نیز حق بنیادین این سرزمین است: «آزادی اندیشه، بیان و نشر بیهیچ حصر و استثنا برای همگان». آزادیای که نه در سایهی «جنگ» تعلیقپذیر است، نه در پناه «امنیت» و نه با هیچ مصلحتی میتوان آن را به آیندهای نامعلوم حواله داد. در چنین شرایطی پاسداشت شاملو، مقاومت در برابر فراموشی است. یاد او، یاد تمام آزادیخواهانی است که در کنار حقیقت ایستادند و هزینه پرداختند؛ آنان که خواستند انسان بر سرنوشت خویش حاکم باشد، نه فرمانبردار استبداد.
اعضای کانون نویسندگان ایران به رسم هر سال، روز ۲ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۵ عصر در امامزاده طاهر کرج گرد میآیند و با گلباران مزار او، یاد شاعر آزادی را گرامی میدارند. شاعری که همچنان به ما یادآوری میکند:
«تمامیِ الفاظِ جهان را در اختیار داشتیم و
آن نگفتیم
که به کار آید
چرا که تنها یک سخن
یک سخن در میانه نبود:
ــ آزادی!»
