برادران کارامازوف شاهکارداستایفسکیست. رمانی که بعدها مورد توجه زیگموند فروید هم قرار گرفت. هرچند داستایفسکی چهار ماه بعد از پایانِ انتشارِ کتاب درگذشت… شخصیتهای اصلی داستان:
فیودور پاولوویچ کارامازوف و چهار فرزندش به نامهای دیمیتری، ایوان، آلیوشا و اسمردیاکف (که فرزند نامشروع فیودور است.)
فیودور پاولوویچ، پدر بهعنوان یک شخصیت پیچیده و فاسد به تصویر کشیده شده. فردی خودخواه و منفعتطلب. او بهجای اینکه نقش راهنمایی و حمایت از فرزندانش را بر عهده بگیرد؛ تنها به دنبال لذتهای خود است و هیچ نوع مسئولیتی در قبال فرزندانش تقبل نمیکند…
دیمیتری (دمیتری) کارامازوف: پسر شورشی و پر از تضاد…
ایوان کارامازوف: به ظاهر فیلسوف شکاک و معترض…
آلکسی (آلیوشا) کارامازوف: پسری عاطفی
فیودور دوبار ازدواج کرده، اولین بار با زنی ثروتمند به اسم «آدلایدا» که فرزند ارشدش «دیمیتری» از اوست. ثروت پدری آدلایدا تماماً از سوی فیودور به یغما میرود و آخر سر هم او را ترک میکند. همسر دوم فیودور، دختر یتیم شانزده سالهای با خلقوخوی مذهبی به اسم «سوفیا» است که «ایوان» و «آلیوشا» از او زاده میشوند. سوفیا هم آخرسر خودکشی میکند. فیودور فرزند نامشروع دیگری-هرچند خودش انکار میکند- به اسم «پاول» دارد که همه او را با لقبش «اسمردیاکوف»- به معنی بوگندو- خطاب میکنند. اسمردیاکوف در اصل فرزند زنی عقبمانده و بیخانمانی به نام «لیزاوتا»-با لقب بوگندو- است که فیودور کارامازوف او را به عنوان جایزه شرطبندی دریافت کرد و در نهایت مورد تجاوز قرار میدهد. لیزاوتا هنگام وضع حمل میمیرد. اسمردیاکوف تنها فرزندی است که در خانه فیودور حضور دارد، اما نه بهعنوان فرزندِ پدر، بلکه همچون مستخدم و آشپزِ خانه. هیچ کدام از فرزندان فیودور نزد وی پرورش نیافتهاند، او خانههاش را از فرزندان خالی کرده تا به بیبند و باریها و میگساری خود برسد، با وجود این، همهی فرزندان عنصری از پدر را به ارث بردهاند!
داستان با بازگشت سه برادر اصلی به خانهی پدر و شکلگیری درگیریهای خانوادگی آغاز میگردد. روابط پیچیدهی آنها با زنان و مسائل مالی بهسرعت تنشهای داستان را افزایش میدهد. دیمیتری به خاطر بدهیهایش و رقابت عشقی با پدرش بر سر زنی به نام «گروشنکا»، درگیریهای شدیدی با او دارد. ایوان، برادر روشنفکر، نیز وارد مسائل عاطفی و فکری با «کاترینا»، نامزد سابق دیمیتری میشود. این جدال و رقابتها به یک تراژدی بزرگ خانوادگی منجر میشود که در آن همهی اعضای خانواده بهنوعی با آن درگیرند و هر یک به شیوهای متفاوت با پیامدهای آن روبهرو…
در «برادران کارامازوف»، روابط میان اعضای خانواده و بهویژه رابطه پدر و پسران، نقشی محوری ایفا میکند. این روابط نه تنها به بروز کشمکشهای درونی و روانی کمک میکند بلکه نشانهای از اختلالات خانوادگی، پدرسالاری و تمامیت خواهیست…
«زیگموند فروید» پرسش محوری کتاب را وجود یا عدم وجود خیر و شر در عالم دانسته¹…
«آلبر کامو²» با اشاره به پرسشهای عذابآور رمانِ «برادران کارامازوف»، این نظریه را مطرح میکند که اعتقاد به عقل در دوران مدرن هرگونه ادراک از ارزشها را از بین بردهاست و دیکتاتورها به همین واسطه توانستهاند قدرت را قبضه کنند…
«ویرجینیا وولف³» دربارهاش گفته: «بر خلاف ارادهی خود به درون کشیده میشویم، گیج میشویم، کور میشویم، خفه میشویم، و در حین حال از یک سرخوشی سرگیجهآور پر میشویم. به جز شکسپیر، هیچ اثری هیجانانگیزتر از این نیست…»
«نیچه⁴» نیز دربارهی داستایفسکی گفته است: «تنها روانشناسی که میتوانستم از او چیزی بیاموزم…»
رمان به نوعی ساختار فاشیسم را به تصویر میکشد. فرایندی با چند گروه مشخص: اشرافیت تازه به دوران رسیده که به جز پول هیچ ابزاری برایش باقی نمانده …، تکنوکراتهای منفعتطلب و اسمردیاکوفها یا همان اراذل و اوباش که جایی را که تکنوکراتهای منفعتطلب خالی گذاشتهاند؛ را پر میکنند!…
در پایان رمان، سرنوشت یک جامعهی به فاشیسم فروغلطیده نمایان میگردد…اشرافیت، تکنوکراتها، لمپنها و مردمان…
نویسندگان روسی از جمله داستایوفسکی، نه کانت⁵ و دکارت⁶ داشتند و نه هگل⁷ و نیچه؛ آنان تنها با به تصویر کشیدن رنج و ملامت طبقاتِ فرودست و فقیر سعی در آگاهی دادن به مردمانشان بودهاند…
پینوشت:
۱. زیگموند فروید ۶مهٔ ۱۸۵۶ – ۲۳سپتامبر۱۹۳۹ عصبشناس اتریشی و بنیانگذار دانش روانکاوی
۲. آلبر کامو ۷نوامبر ۱۹۱۳ – ۴ژانویهٔ۱۹۶۰ نویسنده، فیلسوف وبرندهی جایزه نوبل ادبیات ۱۹۵۷
۳. آدلاین ویرجینیا وولف ۲۵ژانویه ۱۸۸۲ – ۲۸مارس۱۹۴۱رماننویس
۴. فریدریش ویلهلم نیچه ۱۵اکتبر ۱۸۴۴ – ۲۵اوت۱۹۰۰ فیلسوف آلمانی
۵. ایمانوئل کانت ۲۲آوریل ۱۷۲۴ –۱۲فوریه ۱۸۰۴ فیلسوف سرشناس آلمانی در عصر روشنگری
۶. رِنه دِکارت ۳۱مارس ۱۵۹۶ فرانسه –۱۱فوریهٔ۱۶۵۰ در استکهلم سوئد، ریاضیدان، دانشمند و فیلسوفِ عقلگرا
۷. گئورگ ویلهلم فریدریش هگل اوت۱۷۷۰ اشتوتگارت – ۱۴نوامبر۱۸۳۱ برلین. فیلسوف آلمانی
*.فیودور میخایلوویچ داستایِفسکی ۱۱نوامبر۱۸۲۱ –۹فوریه۱۸۸۱نویسندهٔ مشهور و تأثیرگذار روس. داستایفسکی عمق و فراز جامعهٔ روسیه را تجربه کرد…
نخستین روزهای زمستان ۱۴۰۴ پهلوان
@apahlavan
