فرخ نعمت پور

از رفرم بە انقلاب

بعد از حذف اصلاح طلبان از حاکمیت، کە نقطە اوج آن در زمان جنبش سبز بود، و با آمدن میانەروها بە دولت و متعاقب آن اعتراضهای دی ٩٦، آبان ٩٨، و جنبش اعتراضی کە هم اکنون در جریان است، در یک تحول دو وجهی هم در بالا (گرایش بە تجمیع قدرت در دست اصولگرایان) و هم در پایین (عدم امید بە تغییر از بالا)، شرایط برای گذار از گفتمان اصلاح طلبی بە گفتمان انقلابی فراهم آمد، و بە این ترتیب جامعە ایران بتدریج وارد مرحلە انقلابی شد.

شبەدمکراسی در ایران

کاریکاتور از توکا نیستانی

بە بیانی دیگر سران رژیم کە برنامەای برای عقب نشینی در مقابل مردم ندارند، و حتی زبانشان از گفتن یک معذرت خواهی از مردم قاصر است با بزک در گفتمان جاری، آن هم نە از زبان مسئولین اصلی، در تلاش اند کە از همان تنوع گفتمانی کە در بطن جامعە وجود دارد بە نفع خود سوءاستفادەکردە تا یک قدم بیشتر بە سرکوب قطعی قیام مردم نزیک شوند.

جنگ و گلهای یاس مادر (۳۰)

گاهی وقتها از ترس بچەگانە خودمان خندەمان می گرفت، و پدر بە شوخی کلی بە ما طعنە می زد. و تمام آن بهار تن و جان ما بە تندر عادت نکرد کە نکرد، و همچنان با هر جرقەای در آسمان بر خود می لرزیدیم. پدر گفت کە سال پر برکتی است و تاکید کرد کە مدتهاست چنین بهاری را تجربە نکردە است. و انگار باران می خواست با حضور سیل آسای خود، تن شهر را چنان از گردوغبار و خون خشک شدە حوادث ماههائی کە گذشتند پاک کند کە گوئی هیچ جنگی درنگرفتە بود.

تسلط گفتمان انقلابیگری

و جمهوری اسلامی بعنوان مظهر نگاە سنتی و ماقبل مدرن بە زن، و سیستمی کە بشدت مخالف نگاە مدرنیستی بە آنان است، علیرغم چهل و اندی سال تلاش برای تحمیل نگاە و سیستم سنتی بر جامعە و زنان، هم اکنون در مقابل قیام آنان و مردمانی قرار گرفتەاست کە می خواهند نقطە پایانی بر آن بگذارند. و جمهوری اسلامی درست مانند دشمنی هایش با مظاهر دیگر مدرنیسم، یعنی سکولاریسم، دمکراسی و آزادی در صدد عقب نشینی و دادن امتیاز در حوزە رفع حجاب و برداشتن گشت ارشاد (بعنوان کف خواستهای قیام کنونی) نە تنها نیست، بلکە با شدت و حدت خاص و این بار بیشتر از هر بار دیگر بە مصاف قیام کنندگان رفتە تا از تبلور فردی و شهروندی نیمی از جمعیت کشور جلوگیری کردەباشد.

مبارزه صنفی به تنهایی کارا نیست

بنابراین کارگران و زحمتکشان کشور در مقابل یک سئوال جدی قرار گرفتە اند، و آن اینکه آیا می توان با صرف اعتراضات صنفی، علیرغم اهمیت آن، بە خواستهای خود دست یابند؟ آیا می توان حتی علیرغم عقب نشینی رژیم در موردی، نهایتا بە آن چیزی کە مد نظرشان هست دست یابند؟

بخش: 

جنگ و گلهای یاس مادر (۲۹)

ولی چیزی در درون بە من می گفت کە همین انقلابی کە من آن را دیدە بودم، اما درکش نکردە بودم، تاثیر قاطعی در زندگی من گذاشتە بود و در آیندە هم خواهد گذاشت. و جنگ اولین نمونە برجستە آن بود. و راستی مادر هم جزو آن دستە از زنان بودە کە در انقلاب مشارکت داشتە یا نە؟ و خاطرم هست کە او هیچگاە در هیچ تظاهراتی شرکت نکردەبود. او حتی در مورد آن حتی یک کلمە هم نگفتە بود، نە با زنان محلە و نە بە گاە عیادت مهمانانی کە از دور و نزدیک بە خانە ما می آمدند. انگار نە انگار در بیرون از چهاردیواری های این خانە حادثەای در جریان بودە کە قرار بود سالهای بعد او را بیش از پیش بە گلهای یاسی وابستە کند کە او از خیلی وقت پیش بە آنها علاقە عجیبی پیدا کردەبود.

مدعیان دروغین اخلاق، و مسئلە حجاب

زمانی از نویسندەای پرسیدند کە شما خیلی خوب شجاعت را توصیف می کنی، و این قدرت وصف را از کجا آوردەای؟ نویسندە در جواب می گوید هر کسی آنی را کە ندارد بهتر از آنی کە دارد وصف می کند! و حال این حکایت رژیمی است کە خود بی اخلاقترین رژیمهاست، اما از هر کس دیگری زبان درازتر و مدعی تر در مورد مسائل اخلاقیست.

بخش: 

فاجعەای بدون نقطە پایان

جنگها اگرچە عقلانی بودەاند (در معنای حسابگری طرف یا طرفین درگیر جنگ)، اما همیشە غیرانسانی و غیر اخلاقی نیز بودەاند؛ اما جنگ کنونی و رقابت میان روسیە و غرب غیرانسانی تر و غیر اخلاقی تر از هر زمان دیگریست،... جنگی کە روسیە بعلت آغاز جنگ سهم بیشتری را نصیب خود می کند. در جنگی کە سایە احتمال برخورد اتمی و سلاحهای کشتار جمعی در بالاترین سطح خود وجود دارد، بی گمان صفت غیرانسانی ترین و غیراخلاقی ترین را همراە خود یدک می کشد.

تزویر رئیسی

ابراهیم رئیسی در پی اعتراضات گستردە مردمی طی تماسی با خانوادە جانباختە 'ژینا امینی' کە بوسیلە ضرب و شتم نیروهای سرکوبگر جان خود را از دست داد، قول رسیدگی بە پروندە را دادەاست.بە احتمال زیاد این بار هم در تلاش برای خاموش کردن صدای اعتراضات مردم و منحرف کردن آن، نهایتا چند مامور ردە پایین نظام را عامل این کار قلمداد کردە، بە دادگاە فرستادە و مجازات کنند؛ اما چند سئوال اساسی کماکان باقی می ماند:

جنگ، فرصتی برای اهریمن

با شروع جنگ، ما بتدریج وارد یک دوران رکود و خمود می شویم کە سرتاپای جامعە را درمی نوردد. جنگ کە با خود بحرانهای اقتصادی و معیشتی را بیشتر می کند، بهانەای بە دست دولتها، بویژە دولتهای مستبد، غیرمردمی و سرکوبگر می دهد کە ناکارآمدی و بی کفایتی خود را بهتر توجیەکنند. آنجا کە عوامل بین المللی هم بە دلایل گرانی و ناامنی و غیرە اضافە می شوند، چنین دولتهائی سر از پا نمی شناسند تا نشان دهند کە بلە آنها هم بنوعی قربانی قدرتهای بزرگ و یا عوامل غیر قابل پیش بینی اند! و ابعاد این پدیدە زمانی بزرگتر می شود کە جنگ میان قدرتهای بزرگ باشد، قدرتهائی کە بیشتر از دیگران بر وضعیت دنیا از هر لحاظ تاثیر دارند.

جنگ و گلهای یاس مادر (٢٨)

و این روزها من هم بنوعی خوشحال بودم. و خوشحالی من بیشتر از بابت دوری مرگ بود. اگرچە هر لحظە، بمب و یا توپی اتفاقی می توانست آن را زیرورو کند. و من زیاد بە اتفاق باور نداشتم. بە نظر من زندگی بیشتر تابع نظم خاصی است کە اتفاقات درون آن هم از همان نظم پیروی می کند، و اتفاقات اتفاق اند زیرا ما فعلا منطق آن را کشف نکردەایم. و توپ و یا بمبی کە قرار بود در چنین حالتی باعث مرگ ما بشود، بعلت همان منطق جنگ جاری قرار بود بر سر ما نازل شود. پس با فروکش کردن تبادل آتش در جبهە بە شیوە خودبخود فعلا وضعیت ما هم مناسبتر می بود.

جنگ و گلهای یاس مادر (٢٧)

در همان سالها برادر بزرگتر بختیار، کە اسمش عمر بود و برای خودش مردی شدە بود، برای کار بە پایتخت رفت. او آنجا اسم خودش را برای دوری از دردسر و بدبیاری گذاشتە بود عمران! و عمران پاییز کە شد و بە خانە کە برگشت با خود سوغاتی آورد. برای پدر و مادرش پارچە، برای خواهراش زیورآلات و برای بختیار هم یک جفت کفش کتانی.

'جنگ'ی را کە از آن اجتنابی نیست

بی پروائی کشورهای عضو ناتو در تلاش برای گسترش ناتو بە مرزهای شرقی خود، و در همان معنا بی باکی روسیە در واکنش بە این امر کە کشور مستقلی را مورد هجوم ویرانگر خود قرارداد، و عواقب غیرمنطرە آن در خصوص تاثیرات مخرب آن بر کل اقتصاد غرب و خود روسیە نشان داد کە جهان براستی آن دهکدە کوچکتر از آنی است کە بتوان با ایدەهای ماقبل جهانی شدن بە پیشواز آن رفت و برای آن سیاست تعیین کرد. اگر گلوبالیسم عبارت از جهانی شدن بیشتر دنیای سرمایەداری بود، و کشورهای بیشتری را وارد حوزە مناسبات آن کرد، اما از طرفی دیگر وابستگی بیشتر جهان مدرن و پیشرفتە را بە خود جهانی کە آفریدە بود بیشتر کرد و از این منظر آن را ضربە پذیرتر از هر زمانی دیگر. جنگ اوکراین نشان داد کە می توان با توسل بە پشتیبانی سلاحهای اتمی و مواد خام و البتە بکارگیری نیروهای نظامی متعارف بلائی را بر سر دنیا آورد کە شاید استراتژیستهای سیاسی و نظامی قبلا از تصور آن ناتوان بودند.

برجام، علم و سیاست

آخرین ادعای مورد توجە می تواند سخنان شهریار حیدری عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا باشد کە با دمیدن جانی دوبارە بە این ادعای قدیمی، از انحراف مسیر علمی مباحث بە مسیر سیاسی می گوید. سخنانی کە نشان می دهند کە گویا موضوع مذاکرات برجامی نە اساسا یک موضوع سیاسی بلکە یک موضوع علمی است! گویا طرفهای مذاکرە قرار است با هم مثلا در صدد حل یک مسئلە پیچیدە و غامض ریاضی، شیمی و یا جامعەشناسی باشند و نە تفاهم در مورد یک پروندە هستەای میان ایران و چند قدرت سیاسی کە منافع مشخص آنها کل جهان را بنوعی درگیر خود کردەاست.

ترکیە معرف دنیای جدید!

شاید بتوان گفت کە هدف اساسی اردوغان از بازی سیاسی کە با متحدین خود در ناتو در شرایط کنونی انجام می دهد تنها گرفتن امتیاز باشد، اما بە نظر می رسد هدف فراتر از اینهاست. در این معنا کە دولت ترکیە تشخیص دادە است کە با جنگ اوکراین دنیا وارد یک مرحلە خطرناک از هرج و مرج شدەاست کە در آن غرب با از دست دادن توانائی مدیریت جنگ (و جهان)، نە تنها قادر بە برخوردهای جدی با ترکیە در موارد مورد اختلاف نیست بلکە خود با چالشهای جدی مواجە شدەاست کە برای غلبەکردن بر آنها احتیاج بە زمان زیادی دارد. ترکیە می داند کە غرب برای غلبە بر موقعیت خطرناکی کە در اوکراین، در شمال این کشور، و در سوریە در جنوب آن، وجود دارد بە دولت آنکارا نیاز دارد، نیازی کە غرب فعلا آن را زیاد جدی ارزیابی نمی کند زیرا کە آنها نمی توانند منافع خود را بر نیازهای ترکیە منطبق کنند.ترکیە معرف دوران جدیدی است کە ما در آستانە آن و یا در درون آن قرار گرفتەایم، دورانی با مشخصە هرج و مرج کە دولت ترکیە در صدد است ماهی مورد نظر خود را از آب گل آلود آن بگیرد.

بخش: 

میانجیگری جمهوری اسلامی در جنگ اوکراین

مانوئل مکرون از ایران خواست کە در جنگ اوکراین میانجیگری کند، درخواستی کە هنوز بطور رسمی از طرف دولت ایران جوابی دریافت نکردە، اما آیا جمهوری اسلامی نظامیست کە قادر بە میانجیگری میان روسیە و اوکراین باشد؟ قبل از جواب بە این سئوال، یک سئوال دیگر مطرح می شود کە اگر نە، پس چرا سیاستمدار کارکشتەای مانند مکرون چنین درخواستی را از ایران دارد؟

جنگ و گلهای یاس مادر (٢٦)

شبی دفتری از دوران مدرسە را می آورم و در آن شروع بە نوشتن یادداشتهای روزانە می کنم. اما متوجە می شوم کە علیرغم همە مسائلی کە اتفاق افتادەاند، و همە اندیشەها و احساسهائی کە در تمامی این مدت وجود مرا فشردەاند چیز خاصی برای گفتن ندارم. تعجب می کنم. خودکار آبی بیک قدیمی در دستم می ماند، و تنها کاری کە انجام می دهد چرخیدن دیوانەواریست میان انگشت شصت، دو پنجە اشارە و وسط. و متوجە می شوم کە جنگ را نمی توان همان لحظە کە اتفاق می افتد، نوشت.

میخائیل گورباچف، تجربەای از شکست و درس

میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی در سن ٩١ سالگی درگذشت. مرگ این شخصیت سیاسی قرن بیستم در محافل مختلف در سطح روسیە و جهان منجر بە تعابیر متفاوتی از نقش او به عنوان رهبر یکی از ابرقدرتهای بزرگ قرن بیستم شد. عدەای او را نفرین می کنند و عدەای او را تمجید.میخائیل گورباچف، در سالهای هشتاد میلادی قرن گذشتە تلاش کرد کە با گلاسنوست و پروسترویکا، جامعە شوروی را نو کردە و بە رخوت طولانی در این کشور پهناور پایان دهد. او در نظر داشت با سیاستهای باز اقتصادی و سیاسی، مشارکت مردمی در سیستم بستە و دیکتاتوری شوروی را فراهم آوردە و دوران جدیدی از عمر سرزمین شوراها را کە اینک بە دیکتاتوری حزب کمونیست فراروئیدە بود، بە ارمغان آورد؛ امری کە امکان پذیر نشد و نهایتا منجر بە فروپاشی اتحاد شوروی شد.

کدام انتخاب

مقالەای ترجمە شدە از شرق الاوسط بە قلم 'هدی الحسینی' و تحت عنوان 'ایران همە امید فرانسە و اروپا برای نجات' از امید ماکرون برای ورود انرژی از ایران، در شرایط بحران جنگ اوکراین، در صورت احیای برجام می گوید.حال با توجە بە نوع گفتگوئی کە در مورد برجام پیش بردە می شود، آیا می توان گفت کە از جملە جمهوری اسلامی هم روی همین پدیدە مورد توجە هدی الحسینی در اروپا سرمایەگذاری ویژە و استراتژیک کردەاست؟ آیا منطق ضد لیبرالیستی نظام مذهبی بر ایران، در مرحلە کنونی به دنبال نهائی کردن تعارض قطعی خود با غرب است و یا از وضعیت کنونی تنها برای ستاندن امتیازات بیشتر بهرە خواهد گرفت؟

بخش: 

جنگ روانی، ابزار اصلی حاکمیت

واقعیت این است کە از همان ابتدای بە قدرت رسیدن رئیسی و هماهنگی در میان سە قوە، دولتیان جدید جهت تعدیل و کنترل وضعی تورمی اسفبار موجود، شدیدا بە دروغ، بمثابە جنگ روانی، متوسل شدند تا از تبعات سیاستهای غلط خود بکاهند. از طرف دیگر آنان علیرغم مخالفت شدید خود با برجام، اما با توجە بە تاثیرات مشخص آن بر اقتصاد کشور، از زاویە تاثیرات روانی آن بر بازار ایران، مذاکرات را ادامەدادند تا بتوانند از ظهور فاجعە اعلاء کە فروپاشی اقتصاد کشور است جلوگیری کردەباشند. بە بیانی دیگر، نگاە آنان بە برجام نیز بیشتر یک نگاە روانی از منظر تاثیرگذاری های جانبی آن بر وضعیت کنونی اقتصاد در ایران بودەاست، تا جدیت در احیای آن.

صفحه‌ها

اشتراک در RSS - فرخ نعمت پور